Jest niewiele rzeczy, kt\u00f3rych si\u0119 boj\u0119 bardziej lub mniej. W Salvadorze prze\u017cy\u0142am inwazj\u0119 karaluch\u00f3w, w Pary\u017cu nad Sekwan\u0105 szczur prawie na mnie wskoczy\u0142, w Kostaryce rozmawia\u0142am z wytatuowanym ch\u0142opakiem trzymaj\u0105cym bro\u0144 w r\u0119ku, a w domku na brazylijskiej wyspie dzieli\u0142am pi\u0119trowe \u0142\u00f3\u017cko z jaszczurk\u0105 wielko\u015bci ma\u0142ego psa. By\u0142y nieprzyjemne spotkania z nastoletnim elementem przest\u0119pczym (dla moich bliskich zako\u0144czone ofert\u0105 oddania telefonu w obce r\u0119ce – trzeba doda\u0107, \u017ce argumentem by\u0142 po\u0142yskuj\u0105cy w r\u0119ce m\u0142odocianego n\u00f3\u017c). Mimo tych wszystkich sytuacji moja lista miejsc do odwiedzenia tylko si\u0119 wyd\u0142u\u017ca. S\u0105 jednak kraje, do kt\u00f3rych uwa\u017cam, \u017ce nie pojad\u0119. Dzisiaj tak uwa\u017cam. Do\u015bwiadczenie jednak nauczy\u0142o mnie, by nigdy nie zarzeka\u0107 si\u0119, \u017ce czego\u015b nie zrobi\u0119, bo przecie\u017c jako ludzie si\u0119 zmieniamy, nasze pogl\u0105dy si\u0119 zmieniaj\u0105, a my nie jeste\u015bmy tacy sami, jak byli\u015bmy 5 czy 10 lat temu. <\/p>\n\n\n\n
Uwa\u017cam, \u017ce s\u0105 na \u015bwiecie kraje, kt\u00f3rych zwiedzanie jest niemo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na \u0142amanie praw czlowieka, totalitarne ustroje lub wojn\u0119 domow\u0105. Odwiedzanie takich miesc sprawia, \u017ce nie tylko akceptujemy, ale te\u017c poniek\u0105d wspieramy takie dzia\u0142ania swoim portfelem. I nie trafia do mnie przekonanie, \u017ce kto\u015b jedzie tam po to, by si\u0119 czego\u015b dowiedzie\u0107 i informowa\u0107 o sytuacji innych. Naprawd\u0119, nikt na \u015bwiecie nie s\u0142ysza\u0142 o wojnie w Jemenie, nikt nie wie o re\u017cimie i g\u0142odzie w Korei, a prawa kobiet w Arabii Saudyjskiej s\u0105 dla \u015bwiata tajemnic\u0105?<\/p>\n\n\n\n
Wycieczki w kontrowersyjne miejsca maja si\u0119 dobrze i wiem, \u017ce nie brakuje ch\u0119tnych do ogl\u0105ania dekoracji w Pjongjang lub slums\u00f3w w Medellin (o tym, dlaczego narkoturystyka jest z\u0142a, pisa\u0142am tutaj<\/a>). Mimo to ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce coraz wi\u0119cej m\u00f3wimy i my\u015blimy o \u015bwiadomych, odpowiedzialnych i etycznych podr\u00f3\u017cach.<\/p>\n\n\n\n Lista jest osobista i przedstawia stan na dzi\u015b. Nie wykluczam, \u017ce mo\u017ce si\u0119 to zmieni\u0107 – \u015bwiat mo\u017ce si\u0119 zmieni\u0107, ale i ja mog\u0119 zmieni\u0107 kiedy\u015b zdanie. Zapraszam do przewodnika po krajach, do kt\u00f3rych nigdy nie pojad\u0119.<\/p>\n\n\n\n Ogl\u0105daj\u0105c filmy z wycieczek organizowanych do Korea\u0144skiej Republiki Ludowo-Demokratycznej zastanawiam si\u0119 zawsze, czy jest jaki\u015b kraj, kt\u00f3ry chcia\u0142abym zobaczy\u0107 tak bardzo, \u017ce by\u0142abym w stanie pok\u0142oni\u0107 si\u0119 pos\u0105gom dyktator\u00f3w (Kim Il Sung i Kim Dzong Il). Czy by\u0142abym tak zdeterminowana, \u017ceby udawa\u0107, \u017ce nie jestem na prywatnym planie filmowym, kt\u00f3ry urz\u0105dzi\u0142 sobie dyktator kraju? Czy mia\u0142abym tyle odwagi, \u017ceby wyje\u017cdzaj\u0105c spojrze\u0107 w oczy ludziom, kt\u00f3rzy wyjecha\u0107 nie mog\u0105? <\/p>\n\n\n\n W tej sytuacji do\u015b\u0107 \u0142atwo wyobrazi\u0107 sobie, dok\u0105d trafiaj\u0105 pieni\u0105dze z tego dziwnego przemys\u0142u turystycznego. Kontrolowane wycieczki organizowane s\u0105 jednak nie tylko dla chorej rozrywki przyw\u00f3dcy kraju. Uj\u0119cia k\u0142aniajacych si\u0119 pos\u0105gom obcokrajowc\u00f3w (obowi\u0105zkowy element ka\u017cdej wycieczki) wykorzystywane s\u0105 p\u00f3\u017aniej jako narz\u0119dzie w propagandowej telewizji korea\u0144skiej: sp\u00f3jrzcie, nawet Amerykanie k\u0142aniaj\u0105 si\u0119 naszym przyw\u00f3dcom. Osobi\u015bcie nie rozumiem, jak ktokolwiek mo\u017ce bra\u0107 w tym udzia\u0142, nie tylko sponsoruj\u0105c i legitymizuj\u0105c zbrodniczy re\u017cim, ale te\u017c dos\u0142ownie k\u0142aniaj\u0105c si\u0119 jego autorom. W ca\u0142ym przedstawieniu udzia\u0142 bierze garstka wybranych, kt\u00f3rzy s\u0105 beneficjentami tego systemu i kt\u00f3rzy nie reprezentuj\u0105 25 mln Korea\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Yeonmi Park, kt\u00f3rej uda\u0142o si\u0119 uciec z tego piek\u0142a, publikuje filmy, w kt\u00f3rych opowiada, jak wygl\u0105da\u0142o jej \u017cycie w tym kraju – w tym filmie bardzo dosadnie m\u00f3wi o tym, co s\u0105dzi o wycieczkach turystycznych do jej kraju pochodzenia<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Przestrog\u0105 dla wszystkich powinna by\u0107 te\u017c historia m\u0142odego Amerykanina Otto Warmbiera, kt\u00f3ry w 2016 roku zosta\u0142 w Korei P\u00f3\u0142nocnej skazany na 15 lat ci\u0119\u017ckich rob\u00f3t za „przest\u0119pstwa przeciwko pa\u0144stwu” i „dzia\u0142alno\u015b\u0107 wywrotow\u0105”. W rzeczywisto\u015bci chodzi\u0142o o kradzie\u017c plakatu propagandowego. Ch\u0142opak sp\u0119dzi\u0142 w wi\u0119zieniu 17 miesi\u0119cy, a po odes\u0142aniu do domu w stanie \u015bpi\u0105czki, zmar\u0142.<\/p>\n\n\n\n O wszystkim powy\u017cszym dowiedzia\u0142am si\u0119 z ksi\u0105\u017cek, podcast\u00f3w, artyku\u0142\u00f3w i Youtuba. Nie musia\u0142am jecha\u0107 do Korei P\u00f3\u0142nocnej. Nie trafia do mnie tym samym argument, \u017ce te podr\u00f3\u017ce, maj\u0105ce ekstremalnie propagandowy charakter, maj\u0105 na celu nag\u0142a\u015bnianie tego, co si\u0119 tam dzieje. Ca\u0142y \u015bwiat o tym wie i aroganckie przekonanie o w\u0142asnej misji mo\u017cna sobie odpu\u015bci\u0107. <\/p>\n\n\n\n Tym, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 wspiera\u0107 re\u017cimu, a chcieliby dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b na temat trudnego \u017cycia w Korei P\u00f3\u0142nocnej polecam ksi\u0105\u017ck\u0119 Dziewczyna o siedmiu imionach<\/a><\/em> i mniej fabularny, ale r\u00f3wnie interesuj\u0105cy, raport Amnesty International<\/a>. <\/p>\n\n\n\n Nie wyobra\u017cam sobie wyjazdu do miejsca, w kt\u00f3rym (przypominam, \u017ce mamy 2023 rok) od dw\u00f3ch lat pozwala si\u0119 kobietom mieszka\u0107 bez m\u0119skiego opiekuna (singielki i wdowy, nie m\u0119\u017catki), od czterech mie\u0107 prawo jazdy, ale wci\u0105\u017c nie mog\u0105 wzi\u0105\u0107 rozwodu, zdecydowa\u0107 o w\u0142asnej edukacji i \u017cyciu bez zgody m\u0119skiego opiekuna. Kraj, w kt\u00f3rym system prawny jest oparty na nier\u00f3wno\u015bciach, a przymus zas\u0142aniania cia\u0142a jest przez to prawo egzekwowany. Boj\u0119 si\u0119 ekstremizmu i fundamentalizmu w og\u00f3le. Ba\u0142abym si\u0119 wyjecha\u0107 do miejsca, w kt\u00f3rym op\u0119tani religijnie (cho\u0107 nie wiem, na ile wynika to z religii, a na ile z kultury i historii) m\u0119\u017cczy\u017ani decyduj\u0105 za po\u0142ow\u0119 populacji, za z\u0142amanie przymusu zas\u0142aniania cia\u0142a, seks pozama\u0142\u017ce\u0144ski i nieheteronormatywno\u015b\u0107 grozi \u015bmier\u0107, nierzadko z r\u0119ki cz\u0142onka rodziny. Oczywi\u015bcie na stronach takich jak ta Saudyjskiego Urz\u0119du Turystyki<\/a> przeczytamy, \u017ce kobiety zarabiaj\u0105 tyle samo, maj\u0105 takie same prawa do edukacji i pracy i nie maj\u0105 na co narzeka\u0107. C\u00f3\u017c, Amnesty International jest innego zdania.<\/a><\/p>\n\n\n\n Dubaj to miejsce zbudowane na krzywdzie ludzkiej. Cen\u0105 b\u0142yszcz\u0105cych wie\u017cowc\u00f3w, na tle kt\u00f3rych wszyscy tak ch\u0119tnie si\u0119 fotografuj\u0105, jest mordercza praca migrant\u00f3w zarobkowych z Azji Po\u0142udniowej (g\u0142\u00f3wnie z Pakistanu), kt\u00f3rych do Zatoki Perskiej wygna\u0142a bieda. Praca po kilkana\u015bcie godzin dziennie w upale, konfiskowanie paszport\u00f3w, mieszkanie w brudnych barakach n\u0119dznych slums\u00f3w, choroby, udary, samob\u00f3jstwa. Masowa turystyka tylko zwi\u0119ksza popyt na tani\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105, dzi\u0119ki czemu wsp\u00f3\u0142czesne niewolnictwo ma si\u0119 \u015bwietnie. Je\u015bli jeste\u015bcie zainteresowani, polecam poczyta\u0107 o tym, czym jest system Kafala w reporta\u017cu Szymona Opryszka<\/a>. Wi\u0119cej informacji tutaj<\/a> lub tutaj<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Tutaj na pewno odezw\u0105 si\u0119 g\u0142osy, \u017ce przecie\u017c jad\u0105c do danego kraju, nale\u017cy si\u0119 dostosowa\u0107 do praw i zasad tam panuj\u0105cych. Ja te\u017c tak uwa\u017cam i w\u0142a\u015bnie z tego powodu si\u0119 do tych kraj\u00f3w nie wybieram. Na pewno znajdzie si\u0119 kto\u015b, kto powie, \u017ce nie wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani w Arabii Saudyjskiej s\u0105 kontroluj\u0105cymi mizoginami, wychowanymi w patriarchalnej, przekonanej o s\u0142u\u017calczej roli kobiety, tradycji. Z tym te\u017c si\u0119 oczywi\u015bcie zgadzam. Nie oceniam ca\u0142ej populacji kraju ani nie namawiam nikogo do wpisania jakiego\u015b pa\u0144stwa na swoj\u0105 czarn\u0105 list\u0119. Jestem pewna, \u017ce znajdzie si\u0119 wiele os\u00f3b, kt\u00f3re dobrze czuj\u0105 si\u0119 w Dubaju. Mi to \u015brodowisko zwyczajnie nie odpowiada i wydaje i si\u0119 miejscem do \u017cycia nieprzyjemnym z okre\u015blonych powod\u00f3w. Kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce przecie\u017c podobna patriarchalna narracja wyst\u0119puje w Polsce. Tak, ale nie jest (jeszcze) tak mocno legitymizowana przez system prawny. Jestem pewna, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b wychowana w tych krajach z tym walczy, ale spora cz\u0119\u015b\u0107 si\u0119 dostosowuje, nie zastanawia si\u0119 nad tym. Tak wygl\u0105da ich \u017cycie, ich codzienno\u015b\u0107 i nie dyskutuj\u0105 z tym. To wszystko jednak stoi w wielkiej sprzeczno\u015bci ze wszystkimi moimi przekonaniami i nie potrafi\u0119 odnale\u017a\u0107 si\u0119 w rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej kobieta i m\u0119\u017cczyzna nie maj\u0105 r\u00f3wnych praw, tury\u015bci wykorzystywani s\u0105 w prywatnym cyrku bezwzgl\u0119dnego dyktatora, a wsp\u00f3\u0142cze\u015bni niewolnicy umieraj\u0105 w n\u0119dzy, stawiaj\u0105c kolejny b\u0142yszcz\u0105cy pa\u0142ac, kt\u00f3ry sp\u0142ywa ich krwi\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Czu\u0142abym si\u0119 \u017ale, patrz\u0105c na ogromn\u0105 bied\u0119 i codziennie \u0142amane prawa cz\u0142owieka. Ogl\u0105danie codzienno\u015bci ludzi, kt\u00f3rzy mierz\u0105 si\u0119 z opresyjnym systemem pa\u0144stwowym, cierpi\u0105 g\u0142\u00f3d i n\u0119dz\u0119, nie jest moim zdaniem najlepszym pomys\u0142em na sp\u0119dzanie wakacji.<\/strong><\/p>\n\n\n\n A wy, macie takie miejsca? A mo\u017ce byli\u015bcie w kt\u00f3rym\u015b z tych kraj\u00f3w i macie odmienne do\u015bwiadczenia? Ch\u0119tnie si\u0119 dowiem!<\/p>\n\n\n\n PODCAST Dzia\u0142 zagraniczny: odcinek Kiedy turystyka przekracza etyczne granice<\/em> (rozmowa z Tomkiem Michniewiczem)<\/a><\/p>\n\n\n\n Amnesty International o prawach kobiet w Arabii Saudyjskiej<\/a><\/p>\n\n\n\n Artyku\u0142 Human Rights Watch o tym, dlaczego Saudyjki maj\u0105 do\u015b\u0107 i uciekaj\u0105<\/a><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n1. Korea P\u00f3\u0142nocna<\/h3>\n\n\n\n
2. Arabia Saudyjska<\/h3>\n\n\n\n
3. Zjednoczone Emiraty Arabskie<\/h3>\n\n\n\n
Etyczne czy nie?<\/h2>\n\n\n\n
Do poczytania i pos\u0142uchania:<\/h2>\n\n\n\n